NEWSLETTER

Προσθέστε εδώ το e-mail σας για να σας έχουμε πάντα ενήμερους






Τι Είναι το Στρες

Σε όλη τη δύσκολη πορεία και εξέλιξη του ανθρώπινου είδους, αυτοί που επιβίωναν κατά κανόνα, γιατί υπήρχαν και οι τυχεροί, ήταν όσοι είχαν γρήγορες αντιδράσεις στις συχνές καταστάσεις κινδύνου. Έτσι, οι σύγχρονοι άνθρωποι έχουν κληρονομήσει έναν ιδιαίτερα ισχυρό μηχανισμό εγρήγορσης του εγκεφάλου και του οργανισμού γενικότερα απέναντι στις σημερινές απειλές, είτε είναι οικονομική απώλεια, εργασιακή ανασφάλεια, έλλειψη χρόνου, επαγγελματικές υποχρεώσεις, προσωπικές απογοητεύσεις, κ.ά.

Η σύγχρονη ψυχολογία θεωρεί ότι οι επιδράσεις των στρεσογόνων παραγόντων τροποποιούνται από τον τρόπο με τον οποίο το άτομο ερμηνεύει και βιώνει τους παράγοντες αυτούς. Στη διαδικασία αυτή εμπλέκεται το κεντρικό νευρικό σύστημα, που δρα ρυθμιστικά ανάμεσα στο άτομο και το περιβάλλον του, καθώς και το ενδοκρινολογικό και ανοσολογικό σύστημα, που με τις ορμόνες και τους ανοσομεταβιβαστές αλληλεπιδρούν με το νευρικό σύστημα.

Το κεντρικό νευρικό σύστημα σε αδρές γραμμές λειτουργεί μέσω της επικοινωνίας των κυττάρων του εγκεφάλου. Τα εγκεφαλικά κύτταρα επικοινωνούν μεταξύ τους χρησιμοποιώντας χημικές ουσίες (νευροδιαβιβαστές). Οι επιστήμονες έχουν ανακαλύψει ότι τα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος παράγουν νευροδιαβιβαστές και αντιδρούν σε αυτούς. Επιπλέον, ορισμένα εγκεφαλικά κύτταρα αντιδρούν στις ορμόνες που παράγονται από τα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος. Όταν διεγείρεται το ανοσοποιητικό σύστημα, αυξάνεται η ηλεκτρική δραστηριότητα στον υποθάλαμο, που βρίσκεται στη βάση του εγκεφάλου.

Τα στρεσογόνα ερεθίσματα διαμέσου του κεντρικού νευρικού συστήματος αυξάνουν την παραγωγή ορμονών όπως η αδρεναλίνη, ή επινεφρίνη, η νοραδρεναλίνη, ο CRF (παράγων έκλυσης της κορτικοτροπίνης), η ACTH (φλοιοεπινεφριδιοτρόπος ορμόνη) και η κορτιζόλη. Οι ορμόνες αυτές προετοιμάζουν το άτομο για «μάχη» ή για «φυγή».

Το στρες είναι το αποτέλεσμα της δράσης στρεσογόνων παραγόντων. Oι στρεσογόνοι παράγοντες στο περιβάλλον ταξινομούνται σε φυσικούς-χημικούς και κοινωνικούς-ψυχολογικούς. Στη δεύτερη κατηγορία, σημαντικό ρόλο παίζουν ορισμένα κρίσιμα γεγονότα, όπως ο θάνατος συγγενούς, το διαζύγιο, η φυλάκιση, η σοβαρή ασθένεια, η απώλεια της δουλειάς, η μετακίνηση, κ.ά. Στους ψυχοκοινωνικούς στρεσογόνους παράγοντες περιλαμβάνονται επίσης οι οικογενειακές υποχρεώσεις, η έλλειψη αυτοπεποίθησης, η απομόνωση, κ.ά. Υπάρχουν περιπτώσεις όμως όπου το άγχος εμφανίζεται δίχως κανένα ιδιαίτερο λόγο. Η αίσθηση του φόβου ή της ανησυχίας υπάρχει και μάλιστα γίνεται ιδιαιτέρως ενοχλητικό αίσθημα όταν διαρκεί μεγάλο διάστημα και δεν μπορεί να εντοπιστεί η αιτία της. Αυτό το πρόβλημα ονομάζεται διαταραχή γενικευμένου άγχους,

Ο νόμος Yerkes-Dodson μας λέει πως η ενεργοποίηση του οργανισμού έχει το σχήμα αντίστροφης καμπύλης U. Στη μέση ενεργοποίηση η συμπεριφορά μας είναι άριστη, είναι η πιο αποδοτική και ευέλικτη. Αν όμως η ενεργοποίηση αυξηθεί πέρα αυτού του σημείου καμπής, η συμπεριφορά μας θα γίνει πιο αναποτελεσματική. Ο οργανισμός δεν επανέρχεται σε κατάσταση ηρεμίας, υπάρχει συνεχές στρες. Η κατάσταση αυτή σχετίζεται αιτιολογικά με τα σημαντικότερα νοσήματα της εποχής μας: καρκίνος, έμφραγμα, νόσοι του μυοσκελετικού συστήματος και κατάθλιψη.

Οι επιπτώσεις αυτές είναι πιο εμφανείς στους μισθωτούς εργαζόμενους των αναπτυγμένων χωρών. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση των 15 είχε υπολογιστεί ότι οι μισοί τουλάχιστον εργαζόμενοι εργάζονται όλο και περισσότερο κάτω από συνθήκες υψηλής πίεσης και στις ΗΠΑ το 50% των απουσιών από την εργασία λόγω ασθένειας ετησίως οφείλεται στο στρες: 225 ημέρες εργασίας!! Τα διευθυντικά στελέχη επίσης υφίστανται σημαντικό στρες με την πολύωρη καθημερινή τους απασχόληση και την πίεση για συνεχή αύξηση της απόδοσης.

Ένας άλλος σημαντικός στρεσογόνος παράγοντας της εποχής μας είναι η πίεση του χρόνου. Η ζωή στις μεγαλουπόλεις, οι εργαζόμενες μητέρες, η κυκλοφοριακή συμφόρηση, οι πολλές υποχρεώσεις εκμηδενίζουν τον ελεύθερο χρόνο, δημιουργώντας καθημερινό άγχος και συχνά γίνεται συνεχές. Πολλοί μάλιστα υποστηρίζουν ότι στον 21ο αιώνα το νερό θα αποτελέσει το πολυτιμότερο αγαθό στον αναπτυσσόμενο κόσμο ενώ στον αναπτυγμένο, ο χρόνος!