NEWSLETTER

Προσθέστε εδώ το e-mail σας για να σας έχουμε πάντα ενήμερους






Ιδεοψυχαναγκαστική Διατραχή

Τι είναι η Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή

Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή αποτελεί αγχώδη διαταραχή που χαρακτηρίζεται, είτε από ιδεοληψίες, είτε από ψυχαναγκασμούς, είτε και από τα δύο. Το άτομο που πάσχει από ιδεοψυχαναγκαστικη διαταραχή παγιδεύεται από μια σειρά επαναληπτικών σκέψεων (ιδεοληψίες) και συμπεριφορών (ψυχαναγκασμού). Οι ψυχοπαθολογικές αυτές εκδηλώσεις συνιστούν πηγή δυσφορίας για το άτομο, απασχολούν ένα σημαντικό μέρος από το χρόνο του και υποθηκεύουν την επαγγελματική, κοινωνική, την προσωπική και τη συναισθηματική του ζωή. Ο πάσχων αναγνωρίζει τον παθολογικό χαρακτήρα αυτών των εκδηλώσεων.


Η επιδημιολογία της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής


Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, συνήθως, ξεκινά αρκετά νωρίς στη ζωή ενός ανθρώπου και ακολουθεί μια χρόνια πορεία. Η τυπική ηλικία έναρξης της διαταραχής είναι το τέλος της εφηβείας και η έναρξη της ενήλικης ζωής, μολονότι έχει παρατηρηθεί εκπλήρωση των διαγνωστικών κριτηρίων για ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή σε παιδιά ηλικίας μόλις τεσσάρων ετών. Η τυπική ηλικία έναρξης της διαταραχής στους άνδρες τείνει να είναι πρώιμη  (6 έως 19 έτη) σε σχέση με εκείνη των γυναικών (20-29 έτη). Η συχνότητα της διαταραχής εκτιμάται ότι αγγίζει το 2,5% των ενηλίκων ανδρών και γυναικών.


Τα συμπτώματα της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής

Ιδεοληψίες

Οι ιδεοληψίες είναι από τις κύριες εκδηλώσεις της διαταραχής. Είναι ανεπιθύμητες σκέψεις, εικόνες ή παρορμήσεις οι οποίες 'εισβάλλουν' επαναληπτικά και επίμονα στο μυαλό του πάσχοντα από ιδεοψυχαγκαστική διαταραχή, χωρίς ο ίδιος να το θέλει. Το άτομο προσπαθεί να τις αποδιώξει από τη συνείδησή του αφού, αν και αναγνωρίζει ότι η προέλευσή τους του ανήκει, τις θεωρεί παράλογες, συχνά σε απόλυτη αντίθεση με τις πεποιθήσεις του και τις συνήθειές του. Εξ’ αιτίας του αποκρουστικού (συχνά αισχρού ή βίαιου) περιεχόμενού τους, αποτελούν αιτία άγχους. Το άτομο προσπαθεί να αντισταθεί σ’ αυτές τις σκέψεις και να τις διώξει από το μυαλό του, χωρίς όμως επιτυχία πάντα. Οι ιδεοληψίες μπορεί να είναι διαφόρων τύπων:
• Φοβικές ιδεοληψίες. Εξωτερικά μοιάζουν με τις φοβίες, αφού αφορούν ανησυχία και φόβο απέναντι σε κάποιο αντικείμενο ή κατάσταση, αλλά διαφέρουν κατά το ότι επιβάλλονται στη σκέψη κατά έναν επαναληπτικό και στερεότυπο τρόπο, ανεξάρτητα από την παρουσία ή την απουσία του φοβογόνου αντικειμένου ή της φοβογόνου κατάστασης. Συνήθη θέματα είναι η ακαθαρσία, οι ασθένειες, ο θάνατος, ο κίνδυνος μόλυνσης, κ.α. Στην περίπτωση αυτή των ιδεοληψιών που αφορούν πιθανή μόλυνση και η αμυδρά πιθανότητα για την ύπαρξη μικροβίων στο περιβάλλον δημιουργεί στο άτομο μια υπερβολική αίσθηση απειλής και μια ακατανίκητη τάση να μειώσει την παρουσία αυτών των μολυσματικών πηγών. Το άτομο μπορεί να φοβάται ότι θα κολλήσει από το πάτωμα του σπιτιού, τα τραπέζια, ακόμη και από τις απλές κοινωνικές επαφές.
• Ιδεακές ιδεοληψίες. Περιλαμβάνουν την ακούσια επιβολή στη σκέψη ενός αριθμού, μιας λέξης (σκόρπιες λέξεις/φράσεις που επαναλαμβάνονται χωρίς λόγο, μεταφυσικά θέματα, η θεωρητική/ψευδοφιλοσοφική συζήτηση με τον εαυτό για διάφορα θέματα, συνήθως άλυτα, που ονομάζεται ιδεομηρυκασμός) ή μιας ιδέας που προκαλεί ερωτηματικά και που αφορά μια συγκεκριμένη κατάσταση ή ένα περισσότερο αφηρημένο αντικείμενο. Στην τελευταία αυτή περίπτωση, πρόκειται για ιδεοληψίες που αφορούν σκέψεις αμφιβολίας που φτάνουν σε παθολογικά επίπεδα προκαλώντας έναν ατέρμονα εσωτερικό προβληματισμό συνοδευόμενο από άγχος. Το άτομο που πάσχει από ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή μπορεί να αμφιβάλλει για το αν έκλεισε τον θερμοσίφωνα, το μάτι της κουζίνας ή εάν έβγαλε το σίδερο από την πρίζα. Γενικά το άτομο αμφιβάλλει για πράγματα που θα μπορούσαν δυνητικά να βλάψουν τον εαυτό ή τους άλλους. Άλλη συχνή ιδεοληψία αποτελεί επίσης η ανάγκη για συμμετρία και τάξη (π.χ. 'τα πράγματα δεν είναι σωστά τακτοποιημένα στο τραπέζι').
• Ιδεοληπτικές παρορμήσεις. Πρόκειται για την αγωνιώδη αίσθηση του ατόμου ότι, παρά τη θέλησή του, κινδυνεύει να κάνει πράξεις ή να ξεστομίσει λέξεις ή φράσεις απαράδεκτες, ανήθικες επικίνδυνες ή εγκληματικές, οι οποίες είναι σε απόλυτη αντίθεση με την ατμόσφαιρα και το χώρο που βρίσκεται το άτομο ή με τα άτομα με τα οποία εμπλέκεται. Ένα τέτοιο παράδειγμα αποτελεί, η αγωνιώδη αίσθηση του ατόμου ότι κινδυνεύει να ξεστομίσει ιερόσυλες λέξεις στην εκκλησία ή να διαπράξει απαράδεκτες σεξουαλικές πράξεις απέναντι σε ένα άτομο με το οποίο, η σχέση που έχει του το απαγορεύει απόλυτα, όπως το παιδί του.

Ψυχαναγκασμοί 

Οι ψυχαναγκασμοί είναι επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές (συχνά με τη μορφή τελετουργίας) που, είτε αποτελούν απόρροια των ιδεοληψιών (των παρορμήσεων ή των αμφιβολιών που αυτές εμπεριέχουν), είτε αποσκοπούν στην εκτόνωση του άγχους, είτε αποβλέπουν στο να αποτρέψουν (με κάποιον σχεδόν «μαγικό» τρόπο) γεγονότα που το άτομο φοβάται. Οι περισσότεροι άνθρωποι με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή προσπαθούν να εξουδετερώσουν το άγχος που συνδέεται με τις ιδεοληψίες τους με διάφορες επαναληπτικές και επίμονες πράξεις/συμπεριφορές που ονομάζονται ψυχαναγκασμοί ή καταναγκασμοί. Οι ψυχαναγκασμοί ποτέ δεν προκαλούν από μόνοι τους ευχαρίστηση. Το άτομο όμως νιώθει αναγκασμένο να κάνει την ψυχαναγκαστική πράξη γιατί έτσι θα του φύγει το άγχος που του έχει προκαλέσει η ιδεοληψία.
Οι ψυχαναγκασμοί μπορεί να συνοδεύουν τις φοβικές ιδεοληψίες ή τις ιδεακές ιδεοληψίες, αποσκοπώντας στην εξουδετέρωση του φόβου ή της αμφιβολίας  που αυτές προκαλούν. Έτσι, οι ιδεοληψίες μόλυνσης συνήθως συνοδεύονται από ψυχαναγκασμό π.χ. πλύσιμο των χεριών. Αυτό μπορεί να παίρνει τόση διάρκεια που το άτομο να παθαίνει τοξικές δερματίτιδες και τα χέρια του να είναι κόκκινα και ερεθισμένα. Ο ψυχαναγκασμός που αφορά τις καταναγκαστικές πράξεις καθαριότητας μπορεί να συνοδεύει τις φοβικές ιδεοληψίες της ακαθαρσίας ή της μόλυνσης, ενώ οι τελετουργίες επαλήθευσης ή οι ψυχαναγκασμοί επανάληψης τις ιδεακές ιδεοληψίες που περιλαμβάνουν την αμφιβολία, όσον αφορά τη σωστή διεκπεραίωση ορισμένων πράξεων. Οι ιδεοληψίες αμφιβολίας συνοδεύονται από ψυχαναγκασμούς ελέγχου. Έτσι, το άτομο ελέγχει εάν έκλεισε το μάτι, τον θερμοσίφωνα, σε αντίθεση όμως με τον φυσιολογικό έλεγχο, ο ψυχαναγκαστικός έλεγχος παίρνει πολύ χρόνο, π.χ. το άτομο μπορεί να 'χρειάζεται' να ελέγξει 100 φορές ότι έκλεισε το θερμοσίφωνα ή την πόρτα πίσω του. Συχνοί είναι και οι ψυχαναγκασμοί τάξης και συμμετρίας, η ψυχαναγκαστική φύλαξη άχρηστων αντικειμένων κ.λ.π.
Οι ψυχαναγκαστικές επαναληπτικές πράξεις μπορεί όμως να υπάρχουν και ανεξάρτητα από τις ιδεοληψίες, όπως στις περιπτώσεις της αριθμομανίας ή της ονοματομανίας (ιδεακές ιδεοληψίες), όπου το άτομο αισθάνεται την υποχρέωση να επαναλάβει ορισμένες φορές κάποιο όνομα ή να μετρήσει μέχρι κάποιον αριθμό. Οι ψυχαναγκασμοί ενδέχεται, επίσης, να αποβλέπουν, στο πλαίσιο μιας λογικής που αποδίδει «μαγικές» ιδιότητες στη σκέψη ή στις τελετουργίες, στην αποτροπή της έλευσης κάποιου συμβάντος που το άτομο φοβάται ή ακόμη στην ακύρωση ενός γεγονότος που έχει ήδη λάβει χώρα (ιδεοληπτικές παρορμήσεις). Χαρακτηριστικά, οι καταναγκασμοί απαιτούν πολύ χρόνο πράγμα που τους διαχωρίζει από φυσιολογικές επαναληπτικές συμπεριφορές.