NEWSLETTER

Προσθέστε εδώ το e-mail σας για να σας έχουμε πάντα ενήμερους






Χημικά Προϊόντα και Υγεία

Οι επιδράσεις των χημικών προϊόντων στην υγεία δεν έχουν μελετηθεί επαρκώς. Μέχρι σήμερα υπάρχουν σοβαρές ελλείψεις στις γνώσεις μας για το 80% και πλέον από τα 50.000 περίπου βιομηχανικά χημικά προϊόντα καθημερινής χρήσης (κατηγορία που δεν περιλαμβάνει τα φυτοφάρμακα, βελτιωτικά τροφών, καλλυντικά και φάρμακα). Όρια, εξάλλου, επαγγελματικής έκθεσης έχουν θεσπιστεί από το Εθνικό Συμβούλιο Ερευνών (National Research Council) των ΗΠΑ για λιγότερο από 700 χημικές ουσίες (φάρμακα, ζιζανιοκτόνα, χρώματα, κ.ά.).

Η σχετική  έρευνα έχει δείξει ότι υπάρχει σχέση μεταξύ ορισμένων χημικών ουσιών και ορισμένων σοβαρών νοσημάτων (και ιδιαίτερα των καρκίνων). Περίπου 25 χημικές ουσίες έχουν αποδεδειγμένα καρκινογόνο δράση, ενώ σοβαρές ενδείξεις υπάρχουν για πολύ περισσότερες. Η λευχαιμία, για παράδειγμα, έχει συσχετιστεί με το βενζένιο, ένα συστατικό της βενζίνης, ενώ το μεσοθυλίωμα με τον αμίαντο. Επίσης, η μακροχρόνια έκθεση σε τριχλωροαιθυλένιο (TCA) προκαλεί καρκίνο του νεφρού.

Έχει υπολογιστεί ότι το ποσοστό των κακοηθών νεοπλασμάτων που οφείλονται στην έκθεση σε τοξικές ουσίες κυμαίνεται από 7 έως 20%. Η Διεθνής Υπηρεσία Ερευνών για τον Καρκίνο έχει εντοπίσει 60 περιβαλλοντικούς παράγοντες που θεωρούνται καρκινογόνοι. Στη λίστα αυτή περιλαμβάνονται χημικά προϊόντα, ομάδες συνδυαζόμενων χημικών προϊόντων, ακτινοβολίες, βιομηχανικές μέθοδοι και ειδικές συνθήκες εργασίας.

Τον τελευταίο καιρό, αυξανόμενος όγκος ερευνών ενοχοποιεί τις οργανοχλωριωμένες ενώσεις που χρησιμοποιούνται κυρίως για την παραγωγή χλωριωμένων πλαστικών PVC, φυτοφαρμάκων, ψυκτικών υγρών, κ.λπ., ως υπεύθυνες για την εμφάνιση καρκίνου του μαστού. Οι οργανοχλωριωμένες ενώσεις (ή αλλιώς, χλωριωμένοι υδρογονάνθρακες), που ξεπερνούν πλέον τους 11.000, είναι ουσίες στις οποίες το χλώριο συνδέεται χημικά με τον άνθρακα, δηλαδή με οργανική ύλη.

Εκτός από την πρόκληση ορισμένων καρκίνων, τα χημικά προϊόντα μπορεί να έχουν και άλλα τοξικά αποτελέσματα, όπως είναι η οξεία δηλητηρίαση, οι βλάβες στο ενδοκρινικό και στο κεντρικό νευρικό σύστημα, οι γενετικές δυσπλασίες. Η συνεχής εμφάνιση τοξικών συμπτωμάτων σε όλο και χαμηλότερο επίπεδο έκθεσης είναι ιδιαίτερα ανησυχητική, δεδομένου ότι η χαμηλού επιπέδου έκθεση σε ορισμένες χημικές ουσίες έχει στην πράξη καθολικό χαρακτήρα.

Πολλά βιομηχανικά χημικά προϊόντα και ορισμένα φυτοφάρμακα επιδρούν σε ένα ή περισσότερα μέρη του ανοσοποιητικού και αναπαραγωγικού συστήματος.  Μέχρι σήμερα, έχουν ενοχοποιηθεί τουλάχιστον 51 ομάδες συνθετικών ουσιών.  Ανάμεσά τους πολλές χλωριωμένες ενώσεις (διοξίνες, DDT, PCB, κ.ά.) και τα χλωριωμένα πλαστικά (PVC). Τα φυτοφάρμακα βλάπτουν επίσης το ενδοκρινικό σύστημα και προκαλούν βλάβες στην αναπαραγωγική ικανότητα. Οι τοξικές συνέπειες των φυτοφαρμάκων είναι περισσότερο κατανοητές σε σχέση με εκείνες των βιομηχανικών χημικών προϊόντων. Παρ’ όλα αυτά, για το 60% περίπου των φυτοφαρμάκων που χρησιμοποιούνται διεθνώς δεν υπάρχουν ακόμα επαρκείς πληροφορίες, ικανές να οδηγήσουν στον προσδιορισμό των επιδράσεών τους στην υγεία.
Εκτός από τα φυτοφάρμακα, πλαστικά προϊόντα, απορρυπαντικά και καλλυντικά παρεμβαίνουν επίσης δυσμενώς στο ανθρώπινο ορμονικό σύστημα.  Οι «ορμονικοί αποδιοργανωτές», που μιμούνται τις φυσικές ορμόνες, πιθανότατα επηρεάζουν την ανάπτυξη στα έμβρυα και στα νεογνά, προκαλούν μαθησιακές δυσκολίες στην παιδική ηλικία, μειώνουν τον αριθμό των σπερματοζωαρίων στους ενήλικες άνδρες.

Οι χημικές ενώσεις με μέταλλα έχουν επίσης τοξική δράση. Η στήριξη της βιομηχανίας σε ορισμένα μέταλλα είχε ως αποτέλεσμα τον πολλαπλασιασμό των ατμοσφαιρικών συγκεντρώσεων του μολύβδου, του καδμίου και του αρσενικού, αντίστοιχα κατά τριακόσιες, είκοσι και τέσσερις φορές περισσότερο σε σχέση με την παρουσία τους στη φύση. Η εξόρυξη χρυσού στη λεκάνη του Αμαζονίου ρυπαίνει την περιοχή με 90 έως 120 τόνους υδραργύρου ετησίως.  Υψηλά επίπεδα υδραργύρου έχουν βρεθεί στα ψάρια, στα ποτάμια ύδατα και στους ανθρώπους. Οι παγκόσμιες εκπομπές υδραργύρου στη ατμόσφαιρα υπολογίζονται σε 4.500 τόνους το χρόνο.

Το ανθρώπινο νευρικό σύστημα είναι ο πιο ευαίσθητος στόχος των ρύπων αυτών. Η πιο δηλητηριώδης για το νευρικό σύστημα ουσία (αν και όχι συνθετική) είναι ο μόλυβδος. Τόσο ο Ιπποκράτης στα τέλη του 4ου π.Χ. αιώνα όσο και ο Κάρολος Ντίκενς στα μέσα του 19ου αιώνα είχαν επισημάνει περιπτώσεις δηλητηρίασης εργαζομένων από μόλυβδο. Σήμερα, τα καύσιμα των αυτοκινήτων που περιέχουν μόλυβδο αποτελούν την πιο σημαντική πηγή μόλυνσης. Μια δεύτερη πηγή είναι οι μολυβδομένες βαφές, που χρησιμοποιούνται σε εκατομμύρια νοικοκυριά. Μια άλλη πιθανή συνέπεια της έκθεσης σε νευροτοξικές ουσίες είναι οι νευροεκφυλιστικές ασθένειες. Η νόσος του Πάρκισον, λόγου χάριν, προκαλείται από την καταστροφή των νευρικών κυττάρων σε περιοχές του εγκεφάλου που ρυθμίζουν την κινητικότητα.

Εκτός από τη νευροτοξική τους δράση, τα μέταλλα έχουν ενοχοποιηθεί και για βλάβες σε άλλα συστήματα. Το κάδμιο είναι ιδιαίτερα τοξικό μέταλλο στο εργασιακό περιβάλλον, που προκαλεί τόσο αναπνευστικά προβλήματα (εμφύσημα, πνευμονικό οίδημα) όσο και προβλήματα στα νεφρά. Το αρσενικό προκαλεί δερματίτιδες και αναιμίες. Ο υδράργυρος, πνευμονίες. Το βυρίλιο προκαλεί κοκκιωμάτωση, πνευμονική ίνωση και δερματίτιδες.  Το ασβέστιο, καρκίνο του πνεύμονα. Επίσης, για καρκινογόνο δράση έχουν ενοχοποιηθεί το μαγνήσιο, το μαγκάνιο, το νικέλιο, το βρόμιο, το χρώμιο και το αρσενικό.