NEWSLETTER

Προσθέστε εδώ το e-mail σας για να σας έχουμε πάντα ενήμερους






Η Σημασία της Δευτερογενούς Πρόληψης (Check-up) για Υγεία και Μακροζωία

Στην Ελλάδα, η έννοια της Πρόληψης έχει ταυτιστεί στη συνείδηση των περισσοτέρων με τις ετήσιες διαγνωστικές εξετάσεις, το γνωστό check-up. Ο διαγνωστικός έλεγχος είναι μεν χρήσιμος, κυρίως δε όταν γίνεται προγραμματισμένα και σύμφωνα με το προφίλ υγείας του κάθε ατόμου, αποτελεί όμως μόνο το ένα κομμάτι της Πρόληψης, τη δευτερογενή Πρόληψη. Η πρωτογενής Πρόληψη, που αφορά την καταπολέμηση και αποφυγή των κινδύνων που απειλούν την υγεία μας, αν και πιο σημαντική, συνήθως παραγνωρίζεται και σπανίως εφαρμόζεται.

Βέβαια, η υιοθέτηση υγιών στάσεων και συμπεριφορών, πολλές φορές δεν είναι εύκολη υπόθεση. Απαιτεί συστηματική προσπάθεια και συχνά βοήθεια από ειδικούς επιστήμονες. Για το σκοπό αυτό έχει αναπτυχθεί ο ιδιαίτερος επιστημονικός κλάδος της Αγωγής Υγείας, που με οργανωμένα προγράμματα παρέμβασης και συμβουλευτικής υποστήριξης, βοηθά στην καταπολέμηση ανθυγιεινών συμπεριφορών και στην υιοθέτηση συνηθειών που προστατεύουν και προάγουν την υγεία.

Σε ό,τι αφορά τη δευτερογενή Πρόληψη, η έγκαιρη διάγνωση, με τη διενέργεια ειδικών διαγνωστικών εξετάσεων για τη διαπίστωση της νόσου πριν εμφανιστούν κλινικά συμπτώματα, παρέχει τη δυνατότητα για άμεση και αποτελεσματική θεραπεία ορισμένων συχνών μορφών καρκίνου, όπως του τραχήλου της μήτρας και του μαστού στις γυναίκες, του προστάτη στους άνδρες, του παχέος εντέρου και στα δύο φύλα. Επίσης, επιτυγχάνεται η καλύτερη αντιμετώπιση χρόνιων νοσημάτων, όπως είναι η υπέρταση, η υπερχοληστερολαιμία και ο σακχαρώδης διαβήτης, που αποτελούν ταυτόχρονα και σημαντικούς παράγοντες κινδύνου για την πρόκληση των καρδιαγγειακών νοσημάτων.

Το check-up, για να είναι αποτελεσματικό, πρέπει να γίνεται με προγραμματισμό και επιλογή των εξετάσεων, ανάλογα με το φύλο, την ηλικία, το οικογενειακό και ατομικό ιατρικό ιστορικό. Δηλαδή, ανάλογα με το προφίλ υγείας του καθένα πρέπει να διενεργείται η σωστή εξέταση στη σωστή στιγμή και όχι το ετήσιο σταθερό πακέτο εξετάσεων, όπως κακώς συνηθίζεται στη χώρα μας. Επιπλέον, η ετήσια επανάληψη των εξετάσεων δεν αποτελεί την καλύτερη δυνατή στρατηγική γιατί, ανάλογα με το είδος τους πρέπει να επαναλαμβάνονται σε συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα.

Για παράδειγμα η αρτηριακή πίεση όταν είναι φυσιολογική πρέπει να μετριέται κάθε 3 χρόνια, όπως και η χοληστερόλη και το σάκχαρο ανά τριετία, η μαστογραφία για γυναίκες άνω των 40 ετών ανά 2 χρόνια, το paptest ετησίως με την γυναικολογική εξέταση ανάλογα με το ιστορικό, το PSA για τους άντρες άνω των 50 ετών ανά 3 χρόνια και η αιματολογική κοπράνων ετησίως για όλους όσους είναι άνω των 50 ετών.

Πρόληψη ανά ηλικία:

Από την γέννηση έως 12 ετών

Εμβόλιο

Ηλικία παιδιού

Ηπατίτιδα Β

 

  • 1ο

  • 2ο

  • 3ο

0-2 μηνών

1-4 μηνών

6-18 μηνών

Σε περίπτωση που δεν έχει γίνει έως τότε το εμβόλιο μπορεί να χορηγηθεί έως το 12 έτος.

Διφθερίτιδα, Κοκκίτης, Τέτανος

  • 1ο

  • 2ο

  • 3ο

  • 4ο

  • 5ο

  • 6ο

 

2 μηνών

4 μηνών

6 μηνών

15ος-18ος μήνας

4-6 ετών

11-16 ετών (Τέτανος και Διφθερίτιδα μόνο)

Haemophilus influenzae τύπου β (μηνιγγίτιδα στα βρέφη)

  • 1ο

  • 2ο

  • 3ο

  • 4ο

 

 

2 μηνών

4 μηνών

6 μηνών

12-15 μηνών

Ιός της πολιομυελίτιδας

  • 1ο

  • 2ο

  • 3ο

  • 4ο

 

2 μηνών

4 μηνών

6-18 μηνών

4-6 ετών

Ιλαρά, παρωτίτιδα, ερυθρά

  • 1ο

  • 2ο

 

12-15 μηνών

4-6 ετών

Σε περίπτωση που δεν έχει γίνει έως τότε το εμβόλιο μπορεί να χορηγηθεί έως το 12 έτος.

Ροταϊοί (οξεία βρεφική γαστρεντερίτιδα)

  • 1ο

  • 2ο

  • 3ο

 

2 μηνών

4 μηνών

6 μηνών

Ανεμοβλογιά

12-18 μηνών ή δύο δόσεις στην ηλικία των 13 ετών ή σε μεγαλύτερη ηλικία

 

Εφηβεία:

Ετήσια επίσκεψη στον γιατρό

Μέτρηση:

  • ύψους,

  • βάρους,

  • σωματικής ανάπτυξης,

  • αρτηριακής πίεσης.

Εξέταση:

  • πλάτης για σκολίωση,

  • προσώπου και πλάτης για ακμή.

Θέματα συζήτησης με τον γιατρό

  • σωματική υγεία,

  • σωματική άσκηση,

  • σωστή διατροφή,

  • θέματα ασφάλειας (π.χ. αποφυγή βίας),

  • κατανάλωση αλκοόλ,

  • κάπνισμα,

  • χρήση ναρκωτικών,

  • σεξουαλικότητα,

  • μαθησιακά προβλήματα,

  • κατάθλιψη,

  • μελαγχολία.

Εξετάσεις αίματος

Έλεγχος:

  • αναιμίας

  • υψηλής χοληστερόλης

 

Σε περίπτωση που είχατε περιστασιακές σεξουαλικές επαφές χωρίς προφύλαξη:

  • τεστ HIV

  • τεστ για σύφιλη (και για άλλα ΣΜΝ1)

 

Εμβολιασμοί

  • Τετάνου

  • Πνευμονιόκοκκου (σε περίπτωση που δεν είχε γίνει σε μικρότερη ηλικία)

  • Ηπατίτιδας Β (όλες οι δόσεις αν δεν έχουν γίνει σε μικρότερη ηλικία)

  • Ηπατίτιδας Α (κατόπιν σύστασης γιατρού)

  • Φυματίωσης (mantoux)

  • Ιός ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV για κορίτσια με ηλικία έναρξης 13-15. Το εμβόλιο γίνεται σε 3 δόσεις )

  • Γρίπης (ετησίως)


21 έως 39 ετών:

Είδος Εξέτασης

Συχνότητα

Ύψος - Βάρος

1-3 χρόνια

Οδοντιατρική εξέταση

Κάθε χρόνο

Αρτηριακή πίεση

3 χρόνια (όταν επισκέπτεσθε τον γιατρό σας)

Τεστ Παπ

1-3 χρόνια

Χοληστερόλη

5 χρόνια

Διαβήτης

Κάθε 3 χρόνια ή πιο συχνά αν:

  • εμφανίσατε διαβήτη στην κύηση, είστε παχύσαρκοι ή

  • έχετε συγγενή πρώτου βαθμού με διαβήτη

Για ιό ΗIV

Κάθε λίγα χρόνια, αν:

  • ανήκετε σε ομάδα ατόμων υψηλού κινδύνου2 και

  • αν έχετε κάνει μετάγγιση αίματος μεταξύ των ετών 1978-1985

Μαστογραφία

Κάθε χρόνο μετά τα 35, αν:

  • η μητέρα ή η αδερφή σας είχαν εμφανίσει καρκίνο του μαστού πριν την εμμηνόπαυση

Για σύφιλη

Κάθε λίγα χρόνια, αν:

  • ανήκετε σε ομάδα ατόμων υψηλού κινδύνου και συνεχίζετε να μην παίρνετε προφυλάξεις κατά τη διάρκεια της ερωτικής επαφής.

Οπτική οξύτητα

Έλεγχος μετά την ηλικία των 40 και όσοι πάσχουν από διαβήτη, κάθε χρόνο.

 

Επιπροσθέτως με τις προηγούμενες εξετάσεις οι ηλικίες 40-49 ετών πρέπει να κάνουν τις ακόλουθες:

Είδος Εξέτασης

Συχνότητα

Μέτρηση οστικής πυκνότητας

(για οστεοπόρωση)

Τουλάχιστον μία φορά αν:

  • είστε στα πρώτα στάδια της εμμηνόπαυσης και

  • συγκεντρώνετε πολλούς παράγοντες κινδύνου3

Κολονοσκόπηση4

Τουλάχιστον μία φορά αν:

  • έχετε παραπάνω από έναν συγγενείς πρώτου βαθμού με καρκίνο του παχέος εντέρου,

  • έχετε στενούς συγγενείς με οικογενή πολυποδίαση

  • είχατε ελκώδη κολίτιδα

  • είχατε εντερικό πολύποδα

Ηλεκτροκαρδιογράφημα (ECG)

1-3 χρόνια αν:

  • συγκεντρώνετε παράγοντες κινδύνου εμφάνισης της στεφανιαίας νόσου ή

  • σκοπεύετε να ξεκινήσετε εντατικό πρόγραμμα εκγύμνασης

Τεστ κοπώσεως

1-3 χρόνια αν:

  • συγκεντρώνετε παράγοντες κινδύνου εμφάνισης της στεφανιαίας νόσου ή

  • σκοπεύετε να ξεκινήσετε εντατικό πρόγραμμα εκγύμνασης

Εξέταση κοπράνων για αίμα

Κάθε χρόνο όταν:

  • έχετε παραπάνω από έναν συγγενείς πρώτου βαθμού με καρκίνο του παχέος εντέρου ή

  • φλεγμονώδη νόσο του εντέρου

Μαστογραφία

Γενικά κάθε 2 χρόνια, αλλά κάθε χρόνο πρέπει να γίνεται αν:

  • η μητέρα ή η αδερφή σας είχαν εμφανίσει καρκίνο του μαστού πριν την εμμηνόπαυση

Σιγμοειδοσκόπηση

1-3 χρόνια αν:

  • έχετε παραπάνω από έναν συγγενείς πρώτου βαθμού με καρκίνο του παχέος εντέρου ή

  • φλεγμονώδη νόσο του εντέρου

 

Οφθαλμολογική εξέταση

Κάθε 3 χρόνια και πρέπει να δώσετε ιδιαίτερη προσοχή αν:

  • έχετε στενό συγγενή με γλαύκωμα ή

  • έχετε διαβήτη

 

Επιπροσθέτως με τις προηγούμενες εξετάσεις όσοι είναι 50 ετών και άνω, πρέπει να κάνουν τις ακόλουθες:

Είδος Εξέτασης

Συχνότητα

Ακοή

Κάθε λίγα χρόνια αν:

  • εκτίθεστε σε δυνατούς θορύβους

  • είστε άνω των 65 ετών

Μέτρηση οστική πυκνότητας

Κάθε 2 χρόνια

 

Μέτρηση PSA και ουρολογική εξέταση

Κάθε 3 χρόνια προαιρετικά για τους άνδρες

Μαστογραφία

Κάθε 2 χρόνια:

  • μέχρι την ηλικία των 75 ετών

Εξέταση κοπράνων για αίμα

Κάθε χρόνο

Εξέταση αίματος για ασθένεια του θυρεοειδούς

Κάθε λίγα χρόνια αν:

  • είστε γυναίκα άνω των 60 ετών

 

Σιγμοειδοσκόπηση

Κάθε 5 χρόνια ή κολονοσκόπηση κάθε 10 χρόνια

 

1 Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα

2 Στην ομάδα αυτή ανήκουν οι: εργαζόμενοι σε νοσοκομεία, όσοι έρχονται σε ερωτική επαφή δίχως την χρήση προφυλακτικού, όσοι αλλάζουν συχνά ερωτικούς συντρόφους, όσοι κάνουν χρήση κοινών συρριγγών.

3 Βλ, σχετικό άρθρο για την οστεοπόρωση

4 Βλ. σχετικό άρθρο για την πρόληψη του καρκίνου του παχέος εντέρου